یکی از شایع‌ترین علل درد گردن، شانه و بازو، پارگی و ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن است. درد ناشی از ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن می‌تواند به صورت درد مبهم یا درد تیر‌کشنده‌ای در گردن یا مابین دو استخوان کتف یا دردی که از گردن تا بازوها و دست و انگشتان منتشر می‌شود یا احساس گزگز و خواب رفتن در شانه و بازو‌ها باشد. ممکن است قرار گرفتن گردن در برخی حالت‌ها یا بعضی انجام برخی حرکات خاص گردن، این درد‌ها را شدید‌تر کند. در اغلب موارد، علائم ‌دیسک گردن با علائم مشکلات دیگری مانند سندرم تونل کارپ، آسیب‌های تاندون شانه و نقرس مشابه است.

در برخی موارد با پارگی دیسک گردن و ‌بیرون‌زدگی ماده داخلی آن به طناب نخاعی فشار وارد می‌شود. این وضعیت بسیار جدی و خطرناک است و در صورت بروز این حالت لازم است اقدامات درمانی، سریعا و به طور جدی انجام گیرند. علائم فشار بر طناب نخاعی شامل این موارد می‌شود: مشکلات راه رفتن، مشکل در حرکت دادن و کنترل دست و بازوها، احساس گزگز یا احساسی شبیه شوک که از بالا تنه به پاها منتقل می‌شود.

آناتومی: دیسک‌های بین مهره‌ای در حالت طبیعی

در بین هر یک از مهره‌های ستون فقرات، یک دیسک بین مهره‌ای قرار دارد، که یک بافت فیبری محکم برای جذب فشار‌های وارد شده به ستون فقرات می‌باشد. صفحاتی به نام Endplate در بین تنه‌ی مهره و دیسک‌ها قرار دارند که باعث نگه داشتن دیسک‌ها در محل خود، در بین مهره‌ها می‌شوند. هر دیسک دارای یک لایه‌ی تایر مانند بیرونی (به نام آنولوس فیبروس) است و در درون این لایه، ماده‌ی ژله مانندی به نام نوکلئوس پولپوس قرار دارد.

در پشت مهره یک کانال باریک قرار دارد که ریشه‌های عصبی نخاع از طریق این کانال‌ها از داخل ستون فقرات بیرون می‌آیند و از کنار دیسک‌ها و تنه‌ی مهره عبور می‌کنند. در صورتی که به خاطر آسیب‌های مهره‌ای یا دیسک‌ها، این ریشه‌های عصبی تحت فشار قرار بگیرند، موجب گردن درد و بروز علائم دیگر می‌شوند. 

1

‌بیرون‌زدگی دیسک زمانی اتفاق می‌افتد که لایه خارجی دیسک (آنولوس فیبروز) ترک بخورد یا پاره شود و در نتیجه ماده‌ی نرم داخلی دیسک (نوکلئوس پولپوس) از درون دیسک بیرون می‌زند. به این حالت پارگی یا ‌بیرون‌زدگی دیسک می‌گویند.

 علائم دیسک گردن

معمولا علایم دیسک گردن بسته به محل ‌بیرون‌زدگی دیسک و نحوه واکنش بدن شما به درد، می‌تواند بسیار متفاوت باشد.  در صورتی که به پارگی یا ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن مبتلا شده‌اید احتمالا در گردن خود دردی را احساس می‌کنید که تا بازوها و احتمالا تا دستان شما منتشر می‌شود. همچنین ممکن است در نزدیکی استخوان کتف خود احساس درد کنید و با چرخاندن یا خم کردن گردنتان این درد بیشتر شود. گاهی اوقات در این موارد، اسپاسم و گرفتگی عضلانی (به معنای انقباض غیر ارادی عضلات) نیز ایجاد می‌شود.

گاهی اوقات درد گردن با احساس گزگز و سوزن‌سوزن شدن در بازو‌ها همراه است و ممکن است در عضلات پشت و جلوی بازو و عضلات دست خود احساس ضعف کنید.

ممکن است اولین بار بعد از بیدار شدن از خواب و بدون داشتن هیچ گونه سابقه‌ی آسیب یا ضربه به گردن، این درد را احساس کنید.

در برخی از بیماران با بالا آوردن بازو و قرار دادن دست در پشت سر، درد گردن تسکین پیدا می‌کند، چرا که در این حالت از فشار وارد شده به ریشه‌های عصبی کم می‌شود.

عوامل خطر برای ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن

عوامل بسیاری موجب افزایش خطر ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن می‌شوند:

1-     داشتن عادات غلط در زندگی: مانند سیگار کشیدن، ورزش نکردن و کم‌تحرکی و تغذیه نامناسب که باعث ضعیف شدن دیسک‌ها می‌شود.

2-     بالا رفتن سن: با بالا رفتن سن، تغییرات بیوشیمیایی بدن باعث خشک شدن بافت دیسک‌ها می‌شود و این امر بر استحکام و قابلیت ارتجاعی بافت دیسک تاثیر منفی دارد.

3-     وضعیت غلط بدن: داشتن حالت و وضعیت ناصحیح بدن (مترجم: مثلا در هنگام نشستن، ایستادن یا خوابیدن) و استفاده از شیوه‌های غلط در هنگام انجام کارهای مختلف (مترجم: مثلا بلند کردن اشیا یا کار با کامپیوتر) باعث وارد شدن فشار بیشتر به ستون فقرات می‌شود.

اگر عوامل گفته شده را با تاثیرات منفی فشارهایی که به طور روزمره بر ستون فقرات وارد می‌شود واثرات آسیب‌های گردنی و بلند کردن اجسام به شیوه‌ی غلط، در نظر بگیرید، قطعا متوجه خواهید شد که چرا دیسک‌های بین مهره‌ای ممکن است دچار ‌بیرون‌زدگی شوند.

‌بیرون‌زدگی دیسک گردن ممکن است به تدریج ایجاد شود و یا به طور ناگهانی اتفاق بیافتد.

مراحل ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن

چهار مرحله‌ی ‌بیرون‌زدگی دیسک کمر عبارتند از:

1-     فرسایش دیسک: تغییرات شیمیایی ایجاد شده در دیسک که بر اثر افزایش سن ایجاد می‌شود، باعث ضعیف شدن بافت دیسک می‌شود (اما دیسک دچار ‌بیرون‌زدگی نمی‌شود). این اتفاق جزئی از فرآیند طبیعی بدن است. با بالا رفتن سن، بافت دیسک‌ها خشک می‌شوند و کمتر از قبل قابلیت جذب فشار‌های وارد شده را دارند. همچنین ممکن است در این مرحله ارتفاع دیسک نیز کاهش پیدا کند.

2-     برآمدگی دیسک: موقعیت و فرم دیسک در این مرحله تغییر می‌کند و بر اثر برآمده شدن دیسک، تماس کوچکی بین دیسک و نخاع ایجاد می‌شود. به این حالت تورم دیسک نیز گفته می‌شود.

3-     ‌بیرون‌زدگی دیسک: قسمت ژله مانند درونی دیسک (به نام نوکلئوس پولپوس) به بافت بیرونی دیسک (آنولوس فیبروز) فشار می‌آورد و باعث پارگی آن می‌شود و از مرکز دیسک بیرون می‌زند، اما همچنان در فضای دیسک قرار دارد و به آن متصل است.

4-     جدا شدن بخش پاره شده از دیسک:  ماده‌ی نوکلئوس پولپوس از درون دیسک بیرون می‌زند و ممکن است از دیسک جدا شده و وارد کانال نخاعی شود.

2

چه کسانی دچار این مشکل می‌شوند؟

‌بیرون‌زدگی دیسک‌های بین مهره‌ای در بین افراد 30 تا 50 سال بیشتر شایع است. البته افراد مسن و میانسال در صورتی که فعالیت فیزیکی پر فشار داشته باشند، بیشتر در معرض خطر ‌بیرون‌زدگی دیسک قرار دارند. در بین تمامی موارد ‌بیرون‌زدگی دیسک‌های ستون فقرات تنها 8 درصد مربوط به دیسک‌های ناحیه گردنی می‌شود.

 چگونگی تشخیص ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن

جالب است که بدانید، ‌بیرون‌زدگی دیسک در همه‌ی موارد موجب بروز گردن درد و علائم دیگر نمی‌شود. برخی از افراد بعد از اینکه به خاطر موضوعی دیگری از ستون فقرات خود عکسبرداری می‌کنند، متوجه می‌شوند که دچار برآمدگی یا ‌بیرون‌زدگی دیسک هستند.

البته در بیشتر موارد شخص به گردن درد و علائم دیگر دچار می‌شود و به پزشک مراجعه می‌کند. کاری که پزشک در این جلسه انجام می‌دهد این است که بیمار را معاینه فیزیکی می‌کند، سیستم عصبی او را معاینه می‌کند، علائم دیسک گردن او را ارزیابی می‌کند و سوابق پزشکی بیمار و درمان‌هایی که در گذشته انجام داده را مرور می‌کند.

ممکن است برای تشخیص علت درد، بررسی ابتلا به بیماری‌هایی نظیر آرتروز و تعیین شدت و محل آسیب دیدگی دیسک، نیاز به انجام عکسبرداری اشعه ایکس یا سی.تی اسکن یا اسکن ام.آر.آی باشد.

در برخی موارد نیاز به انجام تست میلوگرام سی تی می‌باشد. در این روش، سی تی اسکن بعد از تزریق رنگ کنتراست به داخل ستون فقرات انجام می‌شود. با تزریق این ماده اجزای تصویر وضوح بیشتری دارند و پزشک بهتر می‌تواند علت درد بیمار را تشخیص دهد.

درمان ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن

روش‌های غیرجراحی

به طور کلی، روش‌های درمان دیسک گردن تا حدود زیادی مانند روش‌های درمانی ‌بیرون‌زدگی دیسک‌های ناحیه کمری می‌باشد. اصلی‌ترین استراتژی درمان، به کار گیری روش‌های غیرجراحی می‌باشد و تنها در صورتی روش‌های جراحی در نظر گرفته می‌شوند که با وجود انجام درمان‌های غیرجراحی، بهبودی در بیمار حاصل نشود و یا فعالیت‌های روزانه فرد به علت درد و مشکلات ناشی از ‌بیرون‌زدگی دیسک، به طور چشمگیری دچار اختلال شده باشد.

  • درمان‌های محافظه کارانه (یا مراقبت‌های عمومی)

گذاشتن کمپرس سرد یا گرم روی محل درد، استفاده از دارو برای کنترل گردن درد و التهاب و انجام تمرینات و حرکات اصلاحی گردن و شانه می‌تواند موجب تسکین درد بیماران شود. بیماران می‌توانند تمرینات و حرکات اصلاحی را به تنهایی یا به کمک یک فرد متخصص در مشکلات گردن انجام دهند تا خشکی و گرفتگی عضلات گردن بهبود یابد و دامنه حرکتی و انعطاف گردن حفظ شود.  همچنین ممکن است استفاده از وسایل طبی مخصوص گردن درد (مترجم: مانند گردنبند طبی و بالش مخصوص) و استفاده از تراکشن نیز برای بهبود گردن درد تجویز شود.

  • داروهای تجویزی و غیر تجویزی: مصرف این داروها می‌تواند موجب تسکین گردن درد بیماران شود. داروهای غیر تجویزی شامل داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی و مسکن‌هایی مانند استامینوفن می‌شود و داروهای تجویزی نیز شامل استروئید‌ها، داروهای شل کننده عضلات و مسکن‌های نارکوتیک می‌شود.
  • ورزش: برای حفظ دامنه حرکتی گردن و انعطاف پذیری ان و برطرف کردن گرفتگی و خشکی عضلات گردن، لازم حرکات کششی گردن، در تمامی ‌جهات حرکتی گردن، انجام شوند. برنامه تمرینی اختصاصی برای بیمار باید توسط پزشک یا فیزیوتراپیست تدوین شود. برخی از تمریناتی که می‌توانید چند بار در روز انجام دهید در ادامه ذکر شده‌اند:
  • حرکت گردن به سمت جلو با نزدیک کردن چانه به قفسه سینه برای کشش عضلات پشت گردن.
  • حرکت گردن به طرفین با چرخاندن سر، به آرامی، به سمت چپ و راست.
  • حرکت گردن به سمت بالا (مانند زمانی که به آسمان نگاه می‌کنید) برای کشش عضلات جلوی گردن و زیر چانه.
  • حرکت گردن به طرفین با نزدیک کردن گوش به شانه تا جای ممکن، برای کشش عضلات جانبی گردن. برای کشش بیشتر می‌توانید دستتان را روی سرتان قرار دهید و از آن کمک بگیرید اما نباید فشار زیادی به گردن وارد کنید.
  • جااندازی گردن به روش فیزیوتراپی یا کایروپراکتیک: در درمان دیسک گردن به روش کایروپراکتیک با کشش دادن و باز کردن شانه و گردن با درمان دستی، به طور موقتی، فضای دیسک در ناحیه‌ی مورد نظر افزایش می‌یابد و موجب تسکین گردن درد بیمار می‌شود.
  • استفاده از گردنبند طبی، بالش طبی مخصوص گردن و تراکشن گردن: استفاده از این وسایل طبی ممکن است برای ثابت کردن گردن یا بهبود حالت قرار گیری گردن تجویز شوند تا هنگامی که بیمار در حال استراحت کردن یا خوابیدن است، وضعیت ‌بیرون‌زدگی دیسک او وخیم‌تر نشود.
    استفاده مداوم از گردنبند طبی توصیه نمی‌شود. گردنبند طبی تنها در مواردی، به طور موقت، تجویز می‌شود که اسپاسم عضلات گردن بیمار شدید است و تنها در وضعیت خاصی احساس راحتی می‌کند.
    • درمان دیسک گردن با رادیوفرکوئنسی: در این روش یک پروب مخصوص وارد گردن می‌شود و با فرستادن امواج الکتریکی به گردن از طریق این پروب، برخی عصب‌ها داغ و سوزانده می‌شوند.
    • Pain management : (مترجم : متن این بولت موجود نبود!)

      روش‌های جراحی

تنها در صورتی روش جراحی برای درمان ‌دیسک گردن مد نظر قرار می‌گیرد، که روش‌های غیرجراحی موثر نبوده باشند یا به علت ‌بیرون‌زدگی شدید دیسک گردن، طناب نخاعی تحت فشار قرار گرفته باشد. در صورتی که به شما انجام جراحی پیشنهاد شده است، حتما در مورد هدف جراحی و نتایج مورد انتظار از جراحی از پزشک خود سوال کنید. همیشه در مورد روش‌های جایگزین ممکن از پزشک خود سوال کنید و از گفتن این موضوع واهمه‌ای نداشته باشید.

پیشگیری از ‌بیرون‌زدگی دیسک گردن

شما نمی‌توانید جلوی بالا رفتن سن خودتان را بگیرید اما می‌توانید با تغییر سبک زندگی و عادات روزمره خود از بروز مشکل دیسک گردن جلوگیری کنید. عوامل موثر در این زمینه عبارتند از: قرار گرفتن بدن در حالت نامناسب (هنگام نشستن،ایستادن و خوابیدن)، استفاده از شیوه‌های غلط در انجام کارها (مانند بلند کردن اجسام به شیوه‌ی غلط)، ضعیف بودن عضلات گردن، سیگار کشیدن و داشتن اضافه وزن. شما می‌توانید از همین امروز با تصحیح عادات غلط خود، به سالم ماندن ستون فقرات خود کمک کنید و بدین ترتیب احتمال بروز مشکلات دیسک ستون فقرات را کاهش دهید.

Share →