روتاتور کاف یا چرخاننده شانه به مجموعه 4 تاندون و عضله‌ای اطلاق می‌شود که پیرامون مفصل شانه در بالای استخوان بازو (هومروس)، یعنی بخش فوقانی استخوان بازو در بالای آرنج، در کنار یکدیگر به شکلی دستبند مانند قرار دارند. این گروه هم بازو را در جای خود نگه می‌دارد و هم حرکت دادن در جهت‌های مختلف را ممکن می‌سازد. اگرچه شانه یکی از متحرک‌ترین مفصل‌های بدن است، اما تا حدی ضعیف و آسیب‌پذیر نیز هست. فشار بیش از حد باعث تورم و پارگی جزیی تاندون‌های روتاتور کاف می‌شود. فشار ناگهانی حتی باعث جدا شدن تاندون از استخوان یا از وسط پاره شدن تاندون می‌شود. پارگی روتاتور کاف گاهی به اشتباه پارگی روتری کاف گفته می‌شود.

آناتومی

 شانه از سه استخوان هومروس (بخش بالایی استخوان بازو)، اسکاپولا (استخوان کتف) و کلاویکل (استخوان ترقوه) تشکیل می‌شود. شانه مفصلی گوی و کاسه‌ای است، گوی یا سر استخوان بازو داخل حفره‌ای کم عمق در استخوان کتف قرار می‌گیرد.

11

روتاتورکاف بازو را در حفره شانه نگه می‌دارد. روتاتورکاف شبکه‌ای از چهار عضله است که به صورت تاندون در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا پوششی اطراف سر استخوان بازو شکل گیرد. روتاتور کاف سر استخوان بازو را به کتف متصل می‌کند و بالا بردن و چرخاندن بازو را ممکن می‌سازد.

کیسه لغزنده کننده‌ای به نام بورس بین روتاتورکاف و استخوان بالای شانه (اکرومیون یا زائده اخرمی) قرار دارد. بورس باعث می‌شود تاندون‌های روتاتورکاف به راحتی در زمان حرکت کردن بازو روی هم بلغزند. بورس در صورت آسیب یا صدمه دیدن تاندون شانه ملتهب و دردناک می‌گردد.

22

در این تصویر چهار عضله و تاندون‌های آنها که روتاتورکاف را تشکیل می‌دهند و مفصل شانه را پایدار می‌سازند، با وضوح بیشتری دیده می‌شود.

ورزشکاران بیش از دیگران در معرض این آسیب دیدگی هستند، پارگی تاندون در میان ورزشکاران زیر بسیار شایع است:

  • بازیکنان بیسبال، به ویژه پرتاب کنندگان توپ
  • شناگران
  • تنیس بازان
  • فوتبالیست‌ها

حادثه‌ها و موقعیت‌های زیر نیز به پارگی تاندون شانه می‌انجامد:

  • افتادن روی شانه
  • جلو گرفتن بازو هنگام زمین خوردن
  • بلند کردن اشیاء سنگین

علائم پارگی روتاتور کاف

علائم پارگی روتاتور کاف عبارت‌اند از:

  • درد شانه و بازو که شدت آن به میزان وخامت آسیب دیدگی بستگی دارد.
  • ضعف و حساس شدن شانه
  • به دشواری حرکت دادن شانه به ویژه در زمان بالای سر بردن بازو
  • صدای ازجادرآمدن یا ترق ترق شانه هنگام حرکت دادن آن
  • ناتوانی در خوابیدن روی شانه

هر چند اکثر موارد پارگی تاندون شانه به تدریج ایجاد می‌شود، اما پارگی ناگهانی نیز گاهی رخ می‌دهد که با احساس ازجادرآمدن، درد شدید و ضعف بازو همراه است.

تشخیص

پزشک معاینه بالینی کاملی را برای تشخیص پارگی تاندون شانه انجام می‌دهد و از بیمار می‌خواهد تا بازو را در جهت‌های مختلف حرکت دهد تا حرکت‌های دردناک تشخیص داده شود. به علاوه پزشک به صلاحدید خود دستور انجام آزمایش‌های زیر را می‌دهد:

  • پرتونگاری (اشعه ایکس) شانه از چند زاویه خاص
  • ام آر آی (تصویربرداری رزونانس مغناطیسی)
  • آرتوگرام: نوع خاصی از پرتونگاری یا ام آر آی که پس از تزریق ماده حاجب (رنگی) در داخل مفصل انجام می‌شود و در نتیجه پزشک جزییات بیشتری را می‌تواند ببیند.
  • آرتروسکوپی: دوربین کوچکی در این عمل جراحی با تهاجم حداقل وارد مفصل شانه می‌شود تا امکان دیدن روتاتورکاف فراهم شود. آرتروسکوپی معمولاً تنها زمانی انجام می‌شود که با توجه به نتایج دیگر آزمایش‌های غیرجراحی ضرورت ترمیم جراحی وجود داشته باشد.

درمان

انجام هر حرکت تشدید کننده درد ممنوع است، یکی از حرکت‌های غیرمجاز مربوط فعالیت‌های انجام شونده در بالای سر در حرفه‌هایی مانند گچکاری یا نقاشی و تعمیرات می‌شود. بنابراین بیمار باید تغییرهای لازم را جهت  درمان پارگی تاندون شانه در وظایف شغلی خود ایجاد کند. البته استراحت کامل به شانه دادن نیز مضر است و باید شانه را تقویت کرد، اما در عین حال فشار زیادی نیز به آن وارد نکرد تا درد بروز نیابد.

  • تسکین درد
    • مصرف مسکن‌هایی مانند پاراستامول معمولاً مفید است.
    • ضدالتهاب‌ها علاوه بر تسکین درد، التهاب را نیز کاهش می‌دهند. پزشکان معمولاً ضدالتهاب‌هایی مانند ایبوپروفن، دیکلوفناک و ناپروکسین تجویز می‌کنند. چون این دسته از داروها با اثرهای جانبی همراه هستند، باید همواره بروشور داخل جعبه دارو را برای آگاهی از عوارض احتمالی مصرف مطالعه کرد.
    • مسکن‌های قوی: مصرف این داروها گاهی ضرورت می‌یابد.
    • کمپرس یخ: این روش برای کاهش درد، به ویژه درد ناشی از صدمه‌های ناگهانی، مفید است. یک کیسه نخودفرنگی منجمد کمپرس یخ مناسبی است که در اکثر خانه‌ها یافت می‌شود.
  • فیزیوتراپی: قوی و متحرک نگه داشتن شانه بسیار مهم است. برای این منظور باید به متخصص فیزیوتراپی مراجعه کرد تا بتوان در صورت استمرار داشتن علائم پارگی تاندون شانه برنامه تمرینی مفیدی را برای انجام دادن در خانه دریافت نمود. به علاوه آموزش‌ها و توصیه‌های متخصص کمک زیادی به تسکین درد می‌کند.
  • گرما و ماساژ: گرما و ماساژ بافت را برای انجام تمرین‌های افزایش دامنه حرکتی آماده می‌کند و ماساژ دادن و گرم کردن پیش از ورزش توصیه می‌شود. بهترین روش گرم کردن بافت گرفتن دوش یا حمام آب گرم به مدت 10 تا 15 دقیقه است. گرم کردن موضعی، برای مثال استفاده از پدهای گرمایی مرطوب یا کیسه گرم شده در ماکروویو نیز راه دیگری است که البته معمولاً به اندازه دوش گرفتن کارآمد نیست، چون تاندون‌های روتاورکاف در عمق قرار دارند. ماساژ ملایم بافت‌های اطراف روش بسیار مؤثری برای آماده کردن ناحیه شانه پیش از انجام تمرین‌های حرکتی و تقویتی است.
  • تمرین‌های افزایش دامنه حرکتی و تقویتی: انجام تمرین‌های افزایش دامنه حرکتی در ابتدای دوران بهبود به متحرک نگه داشتن مفصل و حفظ انعطاف‌پذیری عضله‌ها و تاندون‌های شانه کمک می‌کند. تمرین‌های کششی معمولاً باید روزانه یک بار انجام شوند. انجام تمرین‌ها نباید بیش از دردی ملایم و خفیف با ناراحتی دیگری همراه باشد. در صورت بروز درد قابل توجه باید شدت کشش یا تعداد دفعات انجام حرکت را کاهش داد. چنانچه انجام تمرین با درد تیز یا تیرکشنده همراه باشد، باید تمرین را به سرعت متوقف کرد و با پزشک معالج مشورت نمود.
  • کشش پاندولی
    • عضله‌های شانه را شل کنید.
    • بازو را در حالت ایستاده یا نشسته به صورت عمودی و نزدیک به بدن نگه دارید. به خاطر داشته باشید که بیش از حد رو به جلو خم کردن باعث می‌شود تاندون‌های شانه تحت فشار قرار بگیرند.
    • بگذارید بازو به آرامی رو به جلو و عقب، سپس به چپ و راست و در نهایت به صورت دورانی در هر جهت تاب بخورد، البته دامنه حرکت نباید بیش از یک پا باشد. انجام حرکت جز دردی ناچیز نباید مشکل دیگری ایجاد کند.
    • 3 تا 7 روز بدون استفاده از وزنه بازو را فقط بکشید. سپس کشش را با اضافه کردن نیم تا یک کیلوگرم وزنه در هر هفته افزایش دهید و به تدریج قطر حرکت را بیشتر کنید، البته نه تاحدی که از 45 تا 60 سانتی‌متر تجاوز کند.

33

  • تمرین‌های عملکردی و تقویتی روتاتور کاف: تمرین‌های هماهنگی و تقویت روتاتورکاف به بیمار کمک می‌کند تا بتواند مانند گذشته بازو را به کار گیرد و در آینده دچار آسیب دیدگی مجدد نشود. شروع کردن انجام چنین تمرین‌هایی تنها در صورت دردناک نبودن‌شان مجاز است. درد ملایم هنگام انجام این تمرین‌ها طبیعی است، البته این درد نباید بیش از 24 ساعت استمرار داشته باشد. درد شدید یا تیرکشنده در زمان تمرین کردن یا پس از آن بیانگر بروز یافتن مشکلی اصلی و زیربنایی است، بنابراین باید در چنین شرایطی تا چند روز انجام تمرین‌ها را متوقف نمود.
  • آماده شدن برای تمرین‌های تقویت: پیشنهاد می‌کنیم برنامه درمانی پیش از آماده شدن برای تمرین‌های تقویت روتاتورکاف، بر روی بازیابی حداکثر توانایی حرکتی متمرکز شود. شانه آسیب دیده را طبق حرکت پاندولی توضیح داده شده در بالا بکشید. دو یا سه دقیقه پس از حرکت کششی استراحت کنید، سپس حرکت را طبق تصاویر زیر ادامه دهید. لوله لاستیکی منعطف، طناب بانجی جامپینگ یا نوار کشی بزرگتری را می‌توان برای انجام تمرین‌ها به کار برد.

 هیچ یک از تمرین‌های زیر را در صورت بروز درد یا ناراحتی ناگهانی شانه انجام ندهید. انجام تمرین‌های تقویت نباید با هیچ گونه درد شدید یا تیرکشنده‌ای همراه باشد.

44

تمرین چرخش رو به داخل: آرنج را در زاویه 90 درجه، نزدیک به پهلو نگه دارید. نوار کشی را دور دستگیره درب بیاندازید و آن را تنها با یک دست بگیرید. ساعد را دو یا سه اینچ به سمت بدن بچرخانید و 5 ثانیه در این حالت بمانید. ساعد باید مانند درب تاب بخورد. این حرکت را 10 تا 15 بار تکرار کنید.

66

حرکت ابداکشن (دور کردن از بدن): آرنج را با زاویه 90 درجه نگه دارید و نوار کشی را نزدیک آرنج‌ها نگه دارید. کتف‌ها را رو به عقب و پایین فشار دهید و بازوها را 4 تا 5 اینچ رو به بالا از بدن دور کنید. 5 ثانیه در این حالت بمانید. این حرکت را 10 تا 15 بار تکرار کنید. دقت کنید هنگام انجام این حرکت شانه‌ها را بالا نیاندازید.

77

جراحی

جراحی در صورت جدی‌تر و وخیم‌تر بودن پارگی تاندون شانه ضرورت می‌یابد. آرتروسکوپی شانه عملی است که معمولاً به صورت سرپایی و تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. جراح در این عمل دوربین کوچکی را وارد شانه می‌کند و التهاب تاندون شانه را ترمیم می‌نماید. اگر پارگی بسیار بزرگ باشد یا بیش از یک تاندون پاره شده باشد، برش کوچکی باید ایجاد شود. بازو پس از عمل باید دو تا سه هفته از گردن آویزان شود. بیمار در زمان مناسب باید به متخصص فیزیوتراپی نیز مراجعه کند.

بهبود پس از پارگی روتاتورکاف

 بسیاری از ورزشکاران پس از پارگی تاندون شانه بی‌صبرانه منتظر بازگشت به میادین ورزشی هستند، اما به سختی بتوان گقت که بهبود این آسیب دیدگی چقدر زمان می‌برد. مدت دوران بهبود به شدت پارگی بستگی دارد و ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد. به علاوه سرعت بهبود بیماران مختلف با یکدیگر متفاوت است. طبیعی است که دوران بهبود پس از جراحی طولانی‌تر از درمان‌های غیرجراحی است.

درهرحال نباید شتاب زده و بدون احتیاط و مراقبت لازم فعالیت‌های گذشته را ازسرگرفت. از انجام فعالیت‌هایی که باعث آسیب دیدن تاندون شانه می‌شود تا زمانی خوددداری کنید که:

  • در شانه دردی حس نکنید.
  • شانه آسیب دیده به اندازه شانه سالم قوی شود.
  • دامنه حرکتی به حالت طبیعی بازگردد.
  • بتوانید روی شانه بخوابید.
  • عملکرد شانه مانند زمان قبل از آسیب دیدگی بشود.

به کار بردن شانه  پیش از التیام یافتن کامل آن ممکن است به آسیب دیدگی دائمی منجر شود.

پیشگیری

بهترین روش پیشگیری از پارگی تاندون شانه قوی نگه داشتن عضله‌های شانه است. برای این منظور می‌توان تمرین‌های مفید را طبق نظر پزشک معالج و متخصص فیزیوتراپی انجام داد.

Share →