پای ضربدری (نزدیک شدن زانوها به هم) یا زانو ضربدری عبارت است از تغییر شکل زاویه‌ای زانوها به‌طوری که رأس نقاطی که تغییر شکل در آن‌ها بوجودآمده، به سمت داخل ‌باشد. درمورد کودکی که در حالت ایستاده زانوانش با یکدیگر مماس می‌شوند اما مچ‌ پاهای او از هم فاصله دارند، غالباً عنوان پای ضربدری بکار برده‌‌می‌شود. پای ضربدری در دوران کودکی، یکی از مراحل طبیعی رشد و نمو به حساب می‌آید (قوس فیزیولوژیک پا). فردی که دارای پای ضربدری است در زمانی‌که ایستاده است و زانوانش کنارهم قراردارند، فاصلۀ زیادی بین پاهای او وجود دارد.

علل ناهنجاری


  • عوامل طبی ناشی از کمبودهای تغذیه‌ای مانند نرمی استخوان براثر کمبود ویتامینD در کودکان و بزرگسالان یا سستی ماهیچه‌ها و نرمی استخوان براثر کمبود ویتامینC  (اسکوربوت) که می‌توانند بر تشکیل استخوان‌ها تأثیر گذاشته و موجب ضربدری‌شدن پا شوند.
  • عفونت استخوان مانند التهاب موضعی استخوان (اُستِئومییِلیت) می‌تواند عامل تغییر شکل زانو شود.
  • استخوان ساق پا که مسئول رشد می‌باشد در صورت آسیب‌دیدگی، می‌تواند موجب ضربدری‌شدن پا شود. این مورد ممکن است فقط در یکی از پاها به‌وجود آید.
  • برخی اختلالات نادر ژنتیکی ممکن است عامل چنین ناهنجاری‌های استخوانی باشند.
  • در بزرگسالان این امکان وجود دارد که به واسطۀ مصدومیت قبلی یا یک بیماری مفصلی مانند آرتروز یا روماتیسم مفصلی، پای ضربدری یا قوس‌برداشتن زانوها به سمت داخل ایجادشود.درمان زانوی ضربدری و پای ضربدری در کودکان و بزرگسالان
  • چاقی ممکن است بر نحوۀ راه‌رفتن اثر بگذارد، به‌طوری‌که به نظر برسد پاها ضربدری هستند.

علائم و نشانه‌ها


  • اگر فردی دارای پای ضربدری باشد هنگامی‌که ایستاده است و زانوانش کنارهم قراردارند، بخش پائینی پاهای وی از هم دورشده و به سمت بیرون بازمی‌شوند به گونه‌ای که مچ و کف پاها بیشتر از حد معمول از هم فاصله می‌گیرند.
  • وجود فاصلۀ کم بین مچ پاها طبیعی است، اما در افرادی که پای ضربدری دارند این فاصله ممکن است تا 8 سانتیمتر (بیش از 3 اینچ) یا بیشتر باشد.
  • پای ضربدری معمولاً مشکلات دیگری ایجاد نمی‌کند، هرچند در اندک موارد حاد ممکن است موجب درد زانو، لنگیدن یا دشواری در راه‌رفتن شود.
  • پای ضربدری که به خودی خود بهبود نیابد می‌تواند به زانوهای شما فشار اضافی وارد نماید که این مسئله ممکن است خطر ابتلا به آرتروز را افزایش دهد.

تشخیص


نخستین گام برای درمان پای ضربدری کودک شما تشخیص به‌موقع، کامل و دقیق آن است. برای تشخیص اینکه فرزند شما دارای پای ضربدری می‌باشد، دکتر مغاری یک معاینۀ بالینی انجام می‌دهد. او در هنگام معاینه، سابقۀ پزشکی کودک از پیش از تولد، هنگام تولد و سوابق پزشکی خانواده را از شما می‌گیرد. دکتر مغاری متخصص طب فیزیکی و توانبخشی با روش های غیر تهاجمی مانند فیزیوتراپی و بدون نیاز به عمل به درمان پای ضربدری کودک شما می پردازد.برای اطلاعات بیشتر با ما از طریق 9-33790621-028 و یا 7-33222016-028 تماس حاصل فرمایید یا به آدرس قزوینی- سبزه میدان- خ هلال احمر- جنب داروخانه هلال احمر- کلینیک تخصصی دانشگاه علوم پزشکی قزوین (عصر) مراجعه فرمایید.

شدت ناهنجاری پای ضربدری را با مشاهدۀ وضعیت قرارگیری پاها، زانوها و مچ‌پا و با اندازه‌گیری فاصلۀ بین استخوان‌های سمت داخلی مچ‌پا می‌توان تعیین نمود.

از معاینات و بررسی‌های زیر برای ارزیابی و تشخیص پای ضربدری استفاده کنید:

  • اندازه‌گیری قد و بلندی فرزندتان
  • اندازه‌گیری وزن و شاخص تودۀ بدنی او (BMI)
  • اندازه‌گیری میزان بازشدن و چرخش زانو
  • بررسی و ارزیابی طول پاها و تقارن پا
  • مشاهده و بررسی نحوۀ گام برداشتن فرد

تست رادیولوژی

  • اگر کودک شما در سنی است که برای پای ضربدری، طبیعی به حساب می‌آید، معمولاً به ‌منظور جلوگیری از تابش غیرضروری اشعه، تصویر برداری با اشعۀ ایکس انجام نمی‌شود.
  • اگر سن فرزندتان بیشتر از محدودۀ سنی معمول بوده، یا اگر پاهای او نامتقارن باشد، غالباً پزشکان، تصویربرداری با اشعه ایکس در حالت ایستاده را انتخاب می‌کنند.

17

اقدامات درمانی برای کودکان


تمرینات ورزشی برای اصلاح پای ضربدری

18

تمرینات اصلاحی

اگر ناهنجاری پای ضربدری یا قوس‌ برداشتن زانوها به سمت داخل، خفیف باشد، با انجام تمرینات قدرتی (استقامتی) که به هم‌راستا نمودن و پایداری زانوها کمک می‌کند، می‌توان آن‌را اصلاح نمود. این تمرینات را 10 مرتبه برای هر پا انجام دهید و به تدریج وزنه‌ها را اضافه نمایید.

بالا‌ آوردن پا به صورت مستقیم – برای عضلات جلو ران

  • بر روی یک صندلی بنشینید به طوری که کف پا بر روی زمین قرارگیرد. یک پا را به‌طور مستقیم بالا آورده، در همین وضعیت نگه داشته و سپس پائین آورید.
  • به پشت دراز بکشید، هربار یک پا را در حالی‌که زانوها صاف و مستقیم هستند، بالا آورده، نگه دارید و سپس آن را پایین آورید.

خم‌کردن زانو – برای ماهیچه‌های پشت ران

  • بایستید و یک پا را از پشت سر خم نمایید و سعی کنید کف پا را با باسن مماس کنید.
  • همان تمرین را زمانی که بر روی شکم دراز کشیده‌اید انجام دهید.
  • تمرینات بیشتری مانند حرکت هاف اسکات (نیم چمباتمه زدن درحالت ایستاده بصورتی که زانوها نیمه خم‌شده و نیم‌تنۀ بالایی به سمت جلو متمایل شود)، حرکت پله، حرکات درمانی با توپ و در استخر نیز به درمان کمک می‌کنند و باید تحت نظر یک متخصص انجام شوند.

تمرینات مربوط به ماهیچه‌های اَبداکتور- قدرتی

ماهیچه‌های اَبداکتور، ماهیچه‌هایی هستند که عمل دورکردن یک عضو از بدن را انجام‌می‌دهند. این ماهیچه‌ها عبارتند از عضلۀ سُرینی بزرگ، عضلۀ سُرینی میانی و عضلۀ سُرینی کوچک (عضلات سُرینی، ماهیچه‌هایی هستند که در قسمت پایین کمر یعنی در ناحیۀ باسن قراردارند) و عضلۀ تنسورفاسیالاتا یا عضلۀ کشندۀ پهن نیام که یکی از عضلات ناحیه جلو ران است.

حرکت قدم به کنار یا لانج به پهلو بر روی ماهیچه‌های اَبداکتور، همسترینگ و چهارسر ران عمل می‌کند. بر روی پا بایستید و آنها را به اندازۀ عرض باسن باز کنید و بازوهای خود را مقابل سینه بگیرید. با یک حرکت یکنواخت، بصورت جانبی یک قدم بزرگ به سمت چپ بردارید (یک پا را به سمت کنار بدن باز کنید). هنگامیکه پایتان به زمین رسید، زانوی خود را خم‌کنید و باسن را به سمت عقب حرکت دهید. زمانیکه انقباض شدیدی در عضلۀ باسن و ران مقابل احساس نمودید، بایستید، پاهای خود را عقب ببرید و حرکت را برای سمت دیگر تکرار نمایید. حرکت به عقب و جلو را به تعداد 10 تا 12 مرتبه تکرار کنید.

حرکت بالارفتن از پله از پهلو

برای انجام حرکت بالارفتن از پله از پهلو، نیاز به استفاده از یک نیمکت یا صندلی سنگین است. طوری بایستید که سمت راست بدن شما به طرف نیمکت بوده و بازوهایتان مقابل سینه قرارگرفته باشد. با یک حرکت یکنواخت، پای راست را بر روی نیمکت قراردهید، بر روی پا به سمت پایین فشار واردکنید و بدن خود را در هوا بالا بکشید. زمانیکه پای راست شما صاف شد، یک ثانیه آن را نگه دارید، پائین بیایید و حرکت را تکرار کنید. بعد از اینکه 10 تا 12 مرتبه حرکت را تکرار نمودید، برای طرف دیگر بدن حرکت را انجام دهید. همانند تمرین قدم به کنار، برای پایداری و استقامت بیشتر، یک توپ مخصوص حرکات درمانی را نگه دارید.

تمرین با کابل برای ماهیچه‌های اَبداکتور

تمرین با کابل برای ماهیچه‌های اَبداکتور که با استفاده از یک طرف دستگاه ویژۀ تمرین با کابل انجام می شود، بر روی بخش بیرونی ران و باسن شما عمل می‌کند. حلقۀ مچی دستگاه را در وضعیت پایین قرارداده، آن را دور پایین‌ترین ناحیۀ پای راست محکم نمایید و طوری بایستید که شانۀ چپ شما به سمت وزنۀ دستگاه باشد. به آرامی با حرکت قوسی، پای خود را از زمین بلند نموده و آن را تا بیشترین ارتفاع ممکن از پهلو به سمت راست خود بالا ببرید. به آهستگی پا را پایین آورده و حرکت را تکرار کنید. بعد از 10 تا 12 بار تکرار، حرکت را برای سمت دیگر انجام دهید.

تمرین برای ماهیچه‌های اَبداکتور در وضعیت خوابیده

تمرین درازکش برای ماهیچه‌های اَبداکتور، در وضعیت خوابیده به پهلو انجام می‌شود. به پهلوی راست خود دراز بکشید به شکلی که پاها بر روی هم قرار داشته‌باشند. با یک حرکت یکنواخت، پای چپ را با زاویۀ 45 درجه نسبت به زمین بالا بیاورید و یک ثانیه نگه‌دارید. به آرامی پای خود را پایین آورده، 10 تا 12 بار تکرار نموده و حرکت را برای سمت دیگر نیز انجام دهید. برای استقامت بیشتر، هنگامی‌که پای خود را بالا می‌برید یک دمبل را برروی ران نگه‌دارید.

اعمال فشار به ماهیچه‌های اَبداکتور با کمک دیوار

انجام این تمرین نیازمند توپ مخصوص تمرینات ورزشی است. طوری بایستید که سمت چپ بدن شما رو به دیوار باشد و توپ را رو به دیوار در ارتفاعی متناظر با ارتفاع شکم، نگه‌دارید. پس از بالا آوردن پای چپ، زانوی خود را خم نموده و ران را موازی با سطح زمین نگه دارید. بطور پیوسته و یکنواخت با بخش بیرونی پای چپ خود به توپ فشار وارد نمایید و به مدت یک ثانیۀ کامل فشار را نگه‌دارید. به آرامی فشار را کم کنید. بعد از 10 تا 12 بار تکرار،  حرکت را برای سمت دیگر نیز انجام دهید.

درمان غیر جراحی

در موارد معدودی، انحراف قوسی شکل زانو ممکن است شدید بوده و بهبود خود به خودی آن ناممکن ‌باشد. برای یک کودک با سن کمتر از 7 سال که در دورۀ طبیعی انحراف زانو قرار دارد، معمولاً نیازی به بَست و آتل‌های طبی نمی‌باشد. برای کودکی که به سن 7 یا 8 سالگی رسیده و انحراف قوسی شکل طبیعی زانوی او به خودی خود درست نشده باشد، یا انحراف بر اثر عوامل زمینه‌ساز داخل بدن یا شرایط سوخت و ساز بدن به وجودآمده باشد، چنین وسایلی می‌تواند مورد استفاده قرارگیرد.

برای کودکی که ناهنجاری پای ضربدری شدید داشته و مشکلش حل نشده باشد توصیه‌های زیر را می‌توان ارائه نمود:

  • استفاده از یک آتل طبی شبانه، خصوصاً اگر سابقۀ خانوادگی پای ضربدری وجود داشته باشد؛ آتل موردنظر به یک کفش، متصل شده و با کشیدن زانو به طرف بالا و قراردادن آن در وضعیت مستقیم، عمل می‌نماید.
  • استفاده از کفش‌های مخصوص اُرتوپدی که معمولاً به یک گوه در پاشنه مجهز بوده و در مواردی بطور اختیاری دارای یک کفی قوس‌دار هستند.

Untiسtled-1

درمان با عمل جراحی

در موارد نادری که رشد طبیعی، آتل‌ها یا کفش‌های طبی، پای ضربدری کودک شما را بهبود نمی‌دهند، ممکن است انجام عمل جراحی پیشنهاد شود.

  • انجام اُستِئومی (برداشتن تکه‌ای از استخوان) برای استخوان ران یا استخوان درشت‌نی. در این روش ممکن است عمل جراحی یا با رشد استخوان (که به آن فرآیند “رشد هدایت‌شده” گفته می‌شود) مرتبط باشد یا اینکه با برش‌زدن و قراردادن استخوان ران یا ساق پا در راستای مستقیم، ارتباط داشته‌باشد.
  • عمل جراحی برای رشد هدایت شده بدین معنی است که رشد استخوان در سمتی که استخوان دارای انحنا می‌باشد، متوقف‌گردد (در وضعیت پای ضربدری، رشد بخش داخلی زانو متوقف می‌شود). معمولاً این عمل با کاشت قطعات فلزی کوچکی انجام می‌شود که بخش میانی/داخلی مراکز رشد پیرامون زانو را مهار نموده، اما به بخش جانبی/بیرونی اجازۀ رشد و مستقیم نمودن زانو را می‌دهد.

عمل جراحی برای رشد هدایت‌شده برای کودکان، عموماً زمانی انجام می‌شود که آنها در آستانۀ سن‌ بلوغ باشند (11 سالگی برای دختران و 13 سالگی برای پسران).

در مواردی که تغییر شکل حاد وجود داشته باشد یا اینکه دورۀ رشد به پایان رسیده باشد انجام عمل جراحی اُستِئومی ضروری است.

Share →